Kocaeli'deki bir hentbol kulübü kafa darbelerini nasıl kayda geçirmeye başladı?

Kasım 2024'te Kartepe Dalgaları Hentbol Spor Kulübü'nün 14 yaş altı kız takımında 13 yaşındaki bir oyuncu, lig maçında düşüp başını parkeye çarptı. Dört dakika kenarda oturdu ve oyuna döndü. Aynı akşam kustu, Kocaeli'de bir hastanenin acilinde beyin sarsıntısı teşhisi kondu. Bir sezon sonra aynı gün oyuna dönen şüpheli sarsıntı sayısı 5'ten 0'a indi.

Kulüp kafa darbelerini eskiden nasıl ele alıyordu?

Kulüp 2015'te, Burak'ın beden eğitimi öğretmenliği yaptığı ortaokulda kurduğu bir okul takımından doğdu. Bugün Kartepe Belediyesi'nin spor salonunda haftada dört akşam antrenman yapıyor: 12, 14 ve 16 yaş altında kız ve erkek olmak üzere altı takım, üç antrenör ve iki gönüllü. Takımlar Kocaeli'deki yerel liglerde oynuyor.

Hentbol temaslı bir oyun. Düşmeler, kafa kafaya çarpışmalar ve kalecinin yüzüne gelen şutlar olağan.

Kafa darbesi olduğunda ne yapılacağı ise hiçbir yerde yazılı değildi. Her antrenör oyuncuya "iyi misin?" diye soruyor, cevap evetse birkaç dakika sonra oyuna geri alıyordu. Olaylar Burak'ın spor çantasındaki deftere giriyordu, ama yalnızca biri hastaneye gittiyse. 2024-25 sezonunun ilk yarısında defterde iki kafa darbesi kaydı vardı. Velilere bilgi, maç çıkışında koridorda ya da ertesi gün WhatsApp'tan gidiyordu.

Değişim kararı nasıl çıktı?

Kasımdaki o maçtan sonra oyuncu dokuz gün antrenmana gelmedi, onuncu gün geldi ve bir sonraki hafta sonu yine sahadaydı. Kimse dönüş için bir tarih koymamıştı. Velisi kulübü aradığında Burak, kızın en son ne zaman doktora gittiğini bile bilmiyordu.

"Asıl sarsıldığım an, diğer antrenörlerle oturup geriye doğru saydığımız an oldu" diyor. "Aynı sezonda en az beş kez, başını çarpan bir çocuğu birkaç dakika sonra oyuna sokmuşuz. Hiçbirini yazmamışız, çünkü kimse bayılmamıştı. Hentbol için Türkçe, kulüp düzeyinde, net bir kural arayıp bulamadım."

Burak sonunda İngiltere hükümetinin ve Sport and Recreation Alliance'ın 2023'te yayımladığı amatör spor için beyin sarsıntısı rehberini buldu, bir İngilizce öğretmeni arkadaşıyla Türkçeye çevirdi ve Ocak 2025'te yönetim kuruluna götürdü. Kulüp aynı ay takımlarını Bitir'e taşıdı; yönetim kurulu üyelerinden biri Bursa'daki bir yüzme kulübünün kullandığını duymuştu.

Kural ve saha kenarı kartı nasıl kuruldu?

Yönetim kurulu dört karar aldı. Birincisi, şüphe yeterli: antrenör, yardımcı antrenör ya da sahadaki ilk yardım sorumlusu oyuncuyu oyundan alabilir ve kimse, baş antrenör ile veli dahil, onu o gün geri sokamaz. İkincisi, veli aynı akşam kanal üzerinden yazılı bilgi alır. Üçüncüsü, aile 24 saat içinde aile hekimine ya da hastaneye başvurur. Dördüncüsü, temaslı maç için en erken tarih darbe gününden 21 gün sonrasıdır.

Her antrenörün düdüğünün yanında lamine bir kart var. Bir yüzünde görünür belirtiler (yavaş kalkma, sendeleme, boş bakış, başını tutma) ve 112'yi gerektiren tehlike işaretleri, diğer yüzünde dönüş aşamaları yazıyor:

• İlk 24 ile 48 saat dinlenme, ekran süresi kısıtlı.
• Okula tam dönüş, spordan önce.
• Hafif egzersiz: yürüyüş, sabit bisiklet.
• Temassız antrenman: pas, şut, savunmasız taktik çalışma.
• Tam antrenman, temas dahil.
• Maç, en erken 21. gün.

Olay, antrenörün telefonundan seans bitmeden oyuncunun kaydına giriliyor. Kulüp sekreteri en erken maç tarihini aynı kayda işliyor ve 7. ile 14. gün için kendine tarihli görev açıyor. Veli her aşamayı takım kanalına kısa bir mesajla onaylıyor; onay gelmeden oyuncu maç kadrosuna yazılmıyor.

Sayılar nasıl değişti?

Kayıtlardaki artış darbelerin çoğaldığı anlamına gelmiyor. Darbeler yazılmaya başlandı. 2025-26 sezonundaki 19 kaydın 11'i kaleci ve pivot oyuncularındaydı; kulüp bunun üzerine kalecilerin şut antrenmanında yüz koruyucusu kullanmasını ve 12 yaş altında yumuşak top kullanılmasını kararlaştırdı.

On dokuz oyuncunun 18'i 24 saat içinde doktora gitti. Bir aile iki gün sonra gitti ve kulüp o aileyi ikinci gün yeniden aradı. Ortalama dönüş 26 gün sürdü, en uzunu 47 gün.

Kuralın bir bedeli de oldu. Mart 2025'te 16 yaş altı erkek takımı, ilk yarıda kafa kafaya çarpışan iki oyuncusunu kenara aldıktan sonra il yarı finalini üç golle kaybetti. Ertesi gün iki veli kulübü arayıp kararı sorguladı. Burak, kartın arka yüzünü ve rehberin çevirisini kanalda paylaştı; o tartışma bir daha açılmadı.

"Eskiden 'iyi misin?' diye sorup cevabı bekliyorduk. Çocuk her zaman evet diyor. Şimdi soru sormuyoruz, kenara alıyoruz. İlk aylarda bazı veliler itiraz etti, bugün en çok sahip çıkan da onlar."

Kasımda sarsıntı geçiren oyuncu Mart 2025'te tam antrenmana döndü ve sezonu kadroda bitirdi. Velisi bugün kulübün veli temsilcisi.

Burak, Bitir'de hangi özellikleri kullanıyor?

• Üye kaydı. Kafa darbesi, görülen belirtiler, doktora başvuru ve en erken maç tarihi oyuncunun kaydında; yalnızca o takımın antrenörleri görüyor.
• Takım başına ayrı kanal. Veli bildirimi ve bilgi notu aynı akşam takım kanalından gidiyor, antrenörün kişisel numarasından değil; aşama onayları da aynı yerden geliyor.
• Tarihli görev. 7., 14. ve 21. gün kontrolleri kulüp sekreterine atanmış, kimsenin hafızasına kalmıyor.
• Yoklama. Oyuncunun temassız antrenmanlara gelip gelmediği kadroya yazılmadan önce görülüyor.
• Antrenörlere özel kanal. Kartın Türkçe metni ve rehberin çevirisi sabitli gönderide duruyor.

İlgili okumalar: amatör ve altyapı sporunda beyin sarsıntısı ve kulüp ve kurslarda kaza ve olay kaydı.