Öğretmenler için ödev takibi: kimin gerçekten yaptığını nasıl bilirsiniz?

İngiltere'nin eğitim araştırmaları kurumu Education Endowment Foundation, ödevin yıllık kazanımını yaklaşık beş aylık ek ilerleme olarak veriyor ve etkinin ortaokul ile lisede ilkokuldan daha yüksek olduğunu belirtiyor. Bu rakam ödevin yapıldığını varsayar. Bir sınıfın haftada gerçekte ne kadarını tamamladığı ise tek bir öğretmene ve o öğretmenin fark etme sistemine kalır; MEB müfredatı ödevin verilmesini düzenler, kimin yaptığını sizin yerinize saymaz.

Ödev takibi "verildi" ve "değerlendirildi" dışında neyi kaydetmeli?

İki değil, üç durum.

Bursa'da bir devlet ortaokulunda 7. sınıflara Türkçe okutan Selda Yıldırım'ı örnek alalım. İki şubede 62 öğrencisi var ve her şubeye haftada bir yazılı ödev veriyor. 36 haftalık bir öğretim yılında bu, tek bir öğretmenden, tek bir dersten, yaklaşık 2.200 ayrı ödev demek.

Okulun sistemi ödevin pazartesi verildiğini, sonunda da bir hafta sonra notlandırıldığını tutuyor. Bu iki kayıt arasında hiçbir şey yok: kim zamanında teslim etti, kim geç verdi, kim kapıda okunmayacak bir şey uzattı ve kim ara tatilden beri tek bir yazı üretmedi, hiçbiri yazılı değil.

Selda bunların çoğunu biliyor elbette. Ama şubede kendi kafasında biliyor; üstelik haftada beş sınıfa daha giriyor. Mart ayında bir veli çocuğunun ödevlerini sorduğunda dürüst cevap bir kayıt değil, bir hatırlama oluyor.

Davranışı değiştiren üçüncü durum, teslim, hafta hâlâ devam ederken var olan tek durumdur.

Okul sistemi neden "kim yaptı" sorusunu cevaplamıyor?

Çünkü bunun için alınmadı. e-Okul gibi bir yönetim bilgi sistemi, okulun istendiğinde üretmek zorunda olduğu şeyleri tutmak üzere kurulur: devamsızlık, notlar, davranış kayıtları, resmî raporlar ve karneye giden veri.

Ödev bu mimaride önce verilmiş bir olaydır, sonra da verilmiş bir nottur. Teslimin kendisi geriye dönük olarak, çarşamba akşamı 21.00'de defter yığınının başındaki öğretmen tarafından girilir.

Sorunun tamamı bu zamanlamada. Sonradan tutulan veri raporlamadır; dersten önce tutulan veri araçtır. Birincisi zümre başkanınıza birinci dönemde ne olduğunu anlatır. İkincisi size perşembe akşamı altı öğrencinin daha başlamadığını, üstelik bunun değişebileceği bir akşamın hâlâ durduğunu söyler.

Daha ileri gideceğiz: ödevi değerlendirme anında kovalamak takip değil, kazı çalışmasıdır. Artık müdahale edemeyeceğiniz bir sorunun doğru dökümünü üretir. İyi işleyen bunca zümrenin elinde ayrıntılı ödev verisi ile düşen ödev tamamlama oranının aynı anda bulunmasının nedeni de budur.

Son tarih dersin başı mı, bir önceki akşam mı olmalı?

Bir önceki akşam. Biz 20.00 derdik ve bunu savunurduk.

Ders başında bitmesinin gerekçesi anlaşılır: ödev dersi besler, o hâlde teslim anı derstir. Bu derli toplu bir mantık ve dersin ilk on dakikasının neden elinde hiçbir şey olmayanları bulmakla geçtiğinin de açıklaması.

Bir önceki akşam kapanan süre size bir pencere verir. 20.05'te listeye bakarsınız, dört isim görürsünüz, dört kısa mesaj gönderirsiniz. O öğrencilerin bir kısmı ödevi o gece yapar. Yapmayanlar ise siz sınıfa girmeden size bir şey söylemiş olur; bu, sabah 09.05'te öğrendiğiniz dersten epeyce farklı bir ders planı demektir.

İtiraz haklı: bu, öğretmenin dikkatini akşama taşır. Cevabımız şu: iş eklemez, görünürlük anını öne çeker ve sekiz dakikalık ders süresi ile sınıfa atılan toplu hatırlatmanın yerine üç dakikalık bir dokunuş koyar. Akşam altıdan sonra telefona bakmayacak bir öğretmen son tarihi 17.00'ye alsın. İlke saat değil, penceredir.

İsim listesi yayımlamadan nasıl takip edilir?

Ödev herkese gider. Hatırlatma özel gider. Tersi asla.

Sınıf grubuna yazılan ve teslim etmeyenlerin adını sayan bir mesaj, her perşembe yenilenen açık bir karnedir; üstelik bundan en zor toparlanacak öğrenciler hakkında. Bu, gruba asılan her karşılaştırmalı listeyle aynı hata ve ikinci bir bedeli var: ödevi yapmış 26 öğrenci de o hatırlatmayı okur, grup mesajlarının çoğunun kendilerine olmadığını öğrenir ve kendilerine olanları da okumaz.

Bitir'de ödev widget'ı görevi, son tarihi ve yalnızca öğretmenin ve o öğrencinin ailesinin gördüğü öğrenci bazlı teslim durumunu tutar. Öğretmen bir sayı ve cevap vermeyenlerin listesini görür. Tek dokunuşla tam olarak o öğrencilere özel hatırlatma gider. Sınıf akışına karşılaştırmalı hiçbir şey düşmez; akış görevin kendisi, kaynaklar ve ara sıra gelen duyurular için kalır. Bu, yoklamayı cezalandırıcı değil işe yarar tutan disiplinin aynısıdır.

Konuştuğumuz öğretmenler değişimi neredeyse aynı cümleyle anlatıyor: "Eskiden her dersin ilk sekiz dakikasını önünde hiçbir şey olmayanı bulmakla kaybediyordum. Artık bir önceki akşam dokuzda biliyorum ve ders doğrudan işle başlıyor."

Bir haftalık ödev takibi pratikte neye benziyor?

Selda'nın döngüsü şube başına haftada yaklaşık on dakika alıyor.

Pazartesi, derste. Görev son tarihiyle birlikte paylaşılır ve tek cümleyle neyin "bitmiş" sayıldığı yazılır: "üç paragraf, elle ya da bilgisayarda, kahramanın ikinci bölümde neden fikrini değiştirdiği üzerine". Neyin bitmiş sayıldığındaki belirsizlik, tembellikten daha çok ödevin yapılmamasına yol açar.

Perşembe, 20.00. Süre kapanır. Selda listeyi açar, beş kişinin teslim etmediğini görür ve her birine aynı iki satırlık mesajı gönderir. İkisi o gece teslim eder.

Cuma, derste. Kimden bir şey beklemeyeceğini bilerek değerlendirir, notları okulun istediği biçimde sisteme girer. Ders süresinin bir dakikası bile utandırma yoklamasına gitmez.

Her dönem ortasında. Son altı görevdeki öğrenci bazlı tamamlama oranını okur. Altıda dördün altındaki her öğrenci için o hafta bir veli araması yapılır; bu bir dönemlik desene dönüşmeden ve veli toplantısı sürprize dönmeden önce. Her aile yalnızca kendi çocuğunun kaydını görür, başkasınınkini görmez; bu sınır öğretmen ve veli iletişimi rehberimizde anlattığımızın aynısı.

Bu düzenin gerçek bir ders programıyla temas ettiğinde ayakta kalmasını sağlayan iki ayrıntı var. Birincisi, öğretmenin listeyi asla elle kurmaması; takip perşembe gecesi sohbet akışını kaydırmayı gerektiriyorsa sistem ekim ayında terk edilir. İkincisi, tamamlama geçmişinin tek bir haftanın mesajında değil öğrencinin kendi kaydında durması; böylece dönem ortası incelemesi bir akşamı değil bir dakikayı alır.

İlgili okumalar: İstanbul'da bir LGS etüt merkezinin haftalık ödev tamamlamayı nasıl görünür kıldığı ve Eskişehir'de bir dil kursunun veli bilgilendirmesini tek bir özel grupta nasıl topladığı.