Veli Davranış Kuralları ve Saha Kenarı: Altyapı Kulüpleri Kuralı Nasıl Koyar, Nasıl Uygular

İngiltere Futbol Federasyonu (FA) Respect programını 2008'de başlattı; temel nedenlerden biri amatör futbolun hakemlerini yetiştirebildiğinden hızlı kaybetmesiydi. Veliler için davranış kuralları o günden beri programın parçası. Türkiye'de 2011 tarihli 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun seyirci davranışını yasal bir mesele hâline getirdi. Ama bir cumartesi sabahı U11 maçında kulübü asıl koruyan şey kendi kurallarıdır, ve çok az kulüp bu sezon hangi ailelerin bu kuralları okuduğunu söyleyebilir.

Altyapı kulüplerinin neden veli davranış kurallarına ihtiyacı var?

Çünkü bir altyapı kulübündeki sorunların çoğu saha kenarında başlar ve buna yol açanlar kulübün üyesi değildir.

Sporcular kulübün kurallarını kabul eder. Antrenörlerin belgesi, lisansı vardır. Veliler ise bir katlanır sandalyeyle gelir ve kimseyle bir anlaşmaları yoktur. FA'nın Respect programı buna oyuncular, antrenörler, veliler ve seyirciler için ayrı davranış kurallarıyla ve sahadan geride tutulan belirlenmiş seyirci alanlarıyla cevap verir. NSPCC'nin Sporda Çocuk Koruma Birimi'nin velilere yönelik rehberi aynı noktaya çocuğun tarafından bakar: kenardan bağırmak, ne kadar iyi niyetli olursa olsun, çocukların sporun artık eğlenceli olmadığını söylemesinin başlıca nedenlerinden biridir.

Davranış metni iki iş görür. Makul çoğunluğa kulübün ne beklediğini söyler ve yönetim kuruluna geri kalan birkaç kişiyle uğraşmak zorunda kaldığında gösterebileceği yazılı bir dayanak verir.

Metinde neler olmalı?

Çoğu kulübün yazdığından daha azı. Bizimki on satır olurdu ve her satır kulüp binasının penceresinden görülebilecek bir davranışı anlatırdı.

• İki takımın da çabasını ve iyi oyununu alkışlayın.
• Antrenörlüğü antrenörlere bırakın. Kenardan talimat yok, kendi çocuğunuza da.
• Maç sırasında hakemle ya da hakem hakkında asla konuşmayın. Altyapı maçlarını yöneten hakemlerin bir kısmı daha lise öğrencisi.
• Seyirci alanında, antrenörlerin karşı tarafında durun.
• Hiçbir çocuğun yeteneği, boyu ya da çabası hakkında yorum yok; otoparkta ve internette de.
• Endişelerinizi maçtan sonra takım sorumlusuna iletin; maç sırasında ve takım sohbetinde değil.
• Saha kenarı sorumlusunun isteğine önce uyun, sonra konuşun.
• Kulübün çocuk koruma sorumlusunun kim olduğunu ve nasıl ulaşılacağını yazın.
• Yaptırım basamağını tek satırda belirtin.
• Kulübün herhangi bir veliden, antrenörden, hakemden ya da çocuktan gelen bildirime göre harekete geçeceğini söyleyin.

Kulübün değerleri üzerine paragrafı atlayın. Kimse okumaz ve önemli satırları bulmayı zorlaştırır.

Her ailenin metni gerçekten onaylamasını nasıl sağlarsınız?

Her sezon sorun ve iz bırakan bir yolla sorun.

Çocuk yedi yaşındayken toplanmış kâğıt bir kayıt formundaki imza, 13 yaşında bir çocuğun velisinden alınmış anlamlı bir onay değildir. Aileler değişir, cumartesi servisini artık ikinci ebeveyn ya da dede yapar ve metnin kendisi bir olaydan sonra değişir. Her ailenin ağustosta onayladığı, tarihi adının yanında saklanan sürümlü bir sözleşme bu üç sorunu da çözer. Takım sorumlusuna henüz onaylamayanların listesini de verir; bu, grup sohbetine "herkes kuralları okudu mu?" yazmaktan çok daha iyi bir konuşma başlangıcıdır.

Bizim tutumumuz: onay yoksa o yetişkin maç günü sahaya gelmez. Çocuk yine oynar. Veli çocuğu bırakabilir ve "Kabul ediyorum"a dokunana kadar otoparkta bekleyebilir; bu yaklaşık 20 saniye sürer.

Biri kuralları çiğnediğinde ne olmalı?

İlan edilmiş, her seferinde aynı şekilde uygulanan ve yetişkini hedefleyen bir basamak.

1. O gün: saha kenarı sorumlusu ya da takım sorumlusu, çocuklardan uzakta sakin bir uyarı yapar. Olayların çoğu burada biter.
2. Yazılı uyarı: 48 saat içinde çocuk koruma sorumlusundan ya da kulüp sekreterinden, çiğnenen kural satırını alıntılayan özel bir mesaj.
3. Maç günü yasağı: yetişkin belirli bir süre, genellikle dört hafta, maçlara gelmez; lig ya da il temsilciliği isterse kulüp bilgi verir.
4. Üyelik değerlendirmesi: yönetim kurulu aileyle görüşür ve çocuğun, servisi başka biri yaparak kulüpte kalıp kalamayacağına karar verir.

Hiçbir aşamada çocuğu yedek bırakmaya ya da kadrodan çıkarmaya kesinlikle karşıyız. Cazip gelir, çünkü hızlı sonuç verir. Ama durum üzerinde hiçbir kontrolü olmayan tek kişiyi cezalandırır, onu takım arkadaşlarının önünde küçük düşürür ve deneyimimize göre ailenin kulüpten ayrılmasına yol açan adım budur. Yetişkine getirilen yasak davranışı en az o kadar değiştirir ve çocuğun sezonunu bozmaz.

Kulüp sekreterlerinden sık duyduğumuz cümle şuna benzer: "Basamak kimseyi cezalandırmak için değildi. Cumartesi gecesi saat dokuzda ne yapacağımı sıfırdan düşünmek zorunda kalmamamı sağladı."

Her adımı özelde tutun. Bir veliyi takım sohbetinde adıyla teşhir etmek, bir davranış sorununu bütün sezon sürecek bir küslüğe çevirir.

Gerçek bir kulüpte bu nasıl görünür?

İzmir'deki Çiğli Deniz Gençlik Spor Kulübü'nü düşünün: 11 takım, U7 ile U14 arasında 148 sporcu, 30 kadar gönüllü antrenör ve takım sorumlusu. Geçen sezon hakem raporlarında kulübün seyircileri yedi kez yer aldı ve kulübün kendi yetiştirdiği iki genç hakem aynı ay hakemliği bıraktı.

Ağustosta yönetim kurulu iki sayfalık metni on satıra indirir ve her aileden eylülün ilk hafta sonundaki ilk maçtan önce onaylamasını ister. Son gün geldiğinde 148 ailenin 139'u onaylamıştır; takım sorumluları kalan dokuz aileyi arar ve ikinci hafta sonuna kadar hepsi tamamdır. Artık her iç saha maçında sarı yelekli bir saha kenarı sorumlusu vardır; bu görev her pazartesi akşamı takımın kanalındaki bir anketle dolar. Her takım ekimde bir hafta sonunu sessiz tribünle oynar.

Yılbaşına kadar kulüp o gün altı sakin uyarı yapmış, iki yazılı uyarı göndermiş ve bir kez dört haftalık maç günü yasağı vermiştir. Hiçbir çocuk yedek bırakılmamıştır. Ocak ayındaki yönetim kurulu toplantısı davranış konusuna bir saat yerine on dakika ayırır.

Bitir bu sürecin neresinde?

Metni, kimin onayladığının kaydını ve bir şey ters gittiğinde yapılan özel konuşmayı aynı yerde tutar.

Bir Bitir kanalı katılım sözleşmesi taşıyabilir; kulüp metni değiştirdiğinde her üyeden yeni sürümü onaylaması istenir, böylece ağustostaki yeniden onay kâğıt peşinde koşmadan gerçekleşir. Her takım, üyeliği sorumlunun yönettiği ve bir paylaşımı herkes için kaldırabildiği kendi kapalı kanalı olabilir; haftalık saha kenarı görevi anketlerle dolar. Yöneticiler bir veliyle uygulama içinde birebir yazışır, böylece yazılı uyarı bir grup sohbetinde ekran görüntüsü olmayı beklemez. İfadeler ve mesajlaşma kuralları için grup kültürünü koruyan katılım sözleşmeleri ve gençlik gruplarında güvenli iletişim rehberlerimize bakabilirsiniz.

İlgili okumalar: Samsun'daki bir voleybol kulübünün sezon takvimini nasıl tek yere topladığı ve Ankara'daki bir U14 basketbol takımının antrenman katılımını %71'den %92'ye nasıl çıkardığı.